χωρίς άλλη αναβολή

El Desdichado

Εγώ είμαι ο σκοτεινός, ο χήρος, ο απαρήγορος
ο δίχως πύργο πρίγκιψ της Ακουιτανίας.
Το μόνο αστέρι μου νεκρό, και στο έναστρο λαγούτο μου
προβάλλει ο μαύρος ήλιος της Μελαγχολίας.

Στον τάφο εσύ, παρηγοριά μου, το Παυσίλυπο
φέρε μου πάλι και της Ιταλίας το κύμα,
το άνθος που τόσο με ηρεμούσε εμέ περίλυπο,
τη δράνα όπου το ρόδο σμίγει με το κλήμα.

Είμαι Έρως; Φοίβος; Λουζινιάν; Μπιρόν;
Απ' το φιλί της ρήγισσας ακόμη είναι ερυθρό το μέτωπο μου.
Μες στη σπηλιά που κολυμπά η Σειρήνα έxω ονειρευθεί

και δυο φορές θριαμβευτής πέρασα τον Αχέροντα,
τονίζοντας στην ορφική μου λύρα τους καημούς
κάποιας αγίας και μιας νεράιδας τους λυγμούς.

μτφ: Παναγιώτης Μουλλάς
-ποιητική, τεύχος τέταρτο-

Η μαύρη κηλίδα

Όποιος τον ήλιο έκοίταξε μ' επιμονή πολλή,
τα μάτια χαμηλώνοντας θα του φανεί θολή,
μαύρη κηλίδα γύρω του ν' άργοπεταλουδίζει.

Έτσι κι εγώ θρασύς πολύ κάποτε νεαρός,
τα μάτια πήγα κι έστησα στον ήλιο τολμηρός:
Στίγμα από τότε απόμεινε το φως μου να μαυρίζει.

Και μέxρι τώρα, σύμμιγμα θαρρείς σκοταδερό,
όπου το μάτι μου σταθεί μαζί του εγώ θωρώ
θέση να παίρνει δίπλα του το στίγμα, να μ' ορίζει!

Πώς; Πάντα; Ναι, χωρίζοντας κάθε χαρά από έμέ!
Γιατί ένας μόνος — ο αητός — από τα υψη, ώιμέ,
τον Ήλιον ατιμώρητος, τη Δόξαν ατενίζει.

μτφ: Αλέξανδρος Μπάρας
-Προσεγγίσεις στη γαλλική ποίηση. εκδ. Πρόσπερος, 1986-

Από την Αυρηλία

Σε κάθε άνθρωπο υπάρχει ένας θεατής κι ένας ηθοποιός, εκείνος που μιλά και εκείνος που απαντά. Οι Ανατολίτες είδαν εκεί δυο εχθρούς: το καλό και το κακό πνεύμα. «Είμαι το καλό; Είμαι το κακό;» έλεγα μέσα μου. «Σε κάθε περίπτωση, το άλλο μου είναι εχθρικό... Ποιος ξέρει αν δεν υπάρχει εκείνη η περίσταση ή εκείνη η ηλικία που αυτά τα δυο πνεύματα χωρίζουν; Προσκολλημένα στο ίδιο σώμα και τα δύο, από μια υλική συγγένεια είναι ίσως το ένα ταμένο στη δόξα και την ευτυχία, το άλλο στην εκμηδένιση ή στην αιώνια οδύνη;»
*
Το όνειρο είναι μια δεύτερη ζωή. Δεν μπόρεσα να περάσω, χωρίς να τρομάξω, αυτές τις πόρτες από ελεφαντόδοντο ή από κόκαλο που μας χωρίζουν απ' τον αόρατο κόσμο. Οι πρώτες στιγμές του ύπνου είναι η εικόνα του θανάτου' ένα απροσδιόριστο μούδιασμα κυριεύει τη σκέψη μας και δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε την ακριβή στιγμή που το εγώ, με άλλη μορφή, συνεxίζει το έργο της ύπαρξης. Είναι ένας άδειος υπόγειος δρόμος που φωτίζεται λίγο λίγο και όπου βγαίνουν από τη σκιά και τη νύχτα οι χλομές μορφές, οι αυστηρά ακίνητες, που κατοικούν στον τόπο διαμονής των ψυχών των δικαίων πριν από τη λύτρωση.
*
Μπήκα σε μια πελώρια σάλα, όπου ήταν μαζεμένοι πολλοί άνθρωποι. Αναγνώριζα παντού γνωστές φυσιογνωμίες. Τα χαρακτηριστικά πεθαμένων συγγενών που τους είχα κλάψει βρίσκονταν ανατυπωμένα σε άλλους που, ντυμένοι με πιο αρχαίες φορεσιές, μου έκαναν την ίδια πατρική υποδοχή. Φαίνονταν σαν να είχαν μαζευτεί για ένα οικογενειακό συμπόσιο. Ένας απ' αυτούς τους συγγενείς ήλθε προς το μέρος μου και μ' αγκάλιασε τρυφερά. Φορούσε μια αρχαία ενδυμασία που τα χρώματα της φαίνονταν ξεθωριασμένα και η xαμογελαστή φυσιογνωμία του, κάτω απ' τα σκονισμένα μαλλιά του, είχε κάποια ομοιότητα με τη δική μου. Μου φαινόταν περισσότερο ζωντανός από τους άλλους και, που λέει ο λόγος, έχοντας μεγαλύτερη θεληματική σχέση με το πνεύμα μου. Ήταν ο θείος μου. Με κάθισε δίπλα του κι ένα είδος επικοινωνίας άρχισε μεταξύ μας' γιατί δεν μπορώ να πω ότι άκουγα τη φωνή του' μονάχα που, καθώς η σκέψη μου πήγαινε σ' ένα σημείο, μου δινόταν αμέσως γι' αυτό η εξήγηση και οι εικόνες συγκεκριμενοποιούνταν μπρος στα μάτια μου σαν έμψυχες ζωγραφιές.
— Ώστε λοιπόν είναι αλήθεια! έλεγα εκστασιασμένος' είμαστε αθάνατοι και διατηρούμε εδώ τις εικόνες του κόσμου που κατοικήσαμε. Τι ευτυχία να σκέφτεται ότι όλα όσα αγαπήσαμε θα υπάρχουν πάντοτε γύρω μας!...
Ήμουν πολύ κουρασμένος απ' τη ζωή!
— Μη βιάζεσαι να χαρείς, είπε, γιατί ανήκεις ακόμη στον επάνω κόσμο και έχεις να υποφέρεις σκληρά χρόνια δοκιμασιών. Η διαμονή που σε γοητεύει έχει και η ίδια τους πόνους της, τους αγώνες της και τους κινδύνους της. Η γη όπου ζήσαμε είναι πάντοτε το θέατρο όπου δένονται και λύνονται οι ψυχές μας: είμαστε οι λάμψεις της κεντρικής φωτιάς που το ζωογονεί και που ήδη αδυνάτισε...
— Τι λοιπόν! είπα. Η γη θα μπορούσε να πεθάνει και να μας κατακλύσει το μηδέν;
- Το μηδέν, είπε, δεν υπάρχει με την έννοια που το εννοούμε' αλλά η ίδια η γη είναι ένα υλικό σώμα που η ψυχή του είναι το σύνολο των πνευμάτων. Η ύλη δεν μπορεί να καταστραφεί περισσότερο από το πνεύμα, αλλά μπορεί να τροποποιηθεί ανάλογα με το καλό και ανάλογα με το κακό. Το παρελθόν μας και το μέλλον μας είναι αλληλέγγυα. Ζούμε με τη φυλή μας και η φυλή μας ζει με μας.
*
Το συναίσθημα που γεννήθηκε μέσα μου απ' αυτά τα οράματα και από τις σκέψεις, που αυτά μου έφερναν τις ώρες της μοναξιάς μου ήταν τόσο θλιβερό που ένιωθα σαν χαμένος. Όλες τις πράξεις της ζωής μου τις έβλεπα κάτω από την πιο δυσάρεστη πλευρά τους και στο είδος του συνειδησιακού ελέγχου που παραδινόμουν, η μνήμη μου παρουσίαζε τα πιο παλιά γεγονότα με μια παράξενη καθαρότητα. Δεν ξέρω ποια ψευτοντροπή μ' εμπόδισε να παρουσιαστώ στο εξομολογητήριο' ίσως ο φόβος του να εμπλακώ μέσα οτα δόγματα και στις πρακτικές εφαρμογές μιας επίφοβης θρησκείας, που ενάντια σε μερικές απόψεις της είχα διατηρήσει φιλοσοφικές προκαταλήψεις.
*
Τα οράματα που είχαν επακολουθήσει στον ύπνο μου με είχαν ρίξει σε μια τέτοια απελπισία, που δεν μπορούσα σχεδόν να μιλήσω' ο κύκλος των φίλων μου δεν μου ενέπνεε παρά μια αβέβαιη διασκέδαση' το πνεύμα μου, απασχολημένο ολοκληρωτικά απ' αυτές τις ψευδαισθήσεις, αντιστεκόταν στην παραμικρή διαφορετική αντίληψη' δεν μπορούσα να διαβάσω και να καταλάβω δέκα συνεχόμενες γραμμές. Για τα πιο όμορφα πράγματα έλεγα μέσα μου! «Τι μ' ενδιαφέρει! Αυτά δεν υπάρχουν για μένα».
*
Είπα μέσα μου: «Σπατάλησα πολύ άσχημα τη ζωή, αλλά αν οι νεκροί συγχωρούν, ίσως να το κάνουν με τον όρο ότι θα απέχει κανείς για πάντα από το κακό και ότι θα επανορθώσει όλα όσα έχει κάνει. Γίνεται αυτό;... Από αυτή τη στιγμή, ας προσπαθήσουμε να μην κάνουμε κακό και ας ανταποδώσουμε τα ίσα σε ό,τι μπορεί να οφείλουμε». Πρόσφατα είχα αδικήσει ένα πρόσωπο δεν ήταν παρά μια αμέλεια, αλλά, αρxίζοντας, πήγα να ζητήσω συγγνώμη. Η χαρά που πήρα απ' αυτή την επανόρθωση μου έκανε πολύ μεγάλο καλό' είχα ένα κίνητρο για να ζω και να ενεργώ στο εξής, ξανάβρισκα το ενδιαφέρον για τον κόσμο.
*
Οι φροντίδες που είχα δεχτεί με είχαν φέρει πια κοντά στην στοργή της οικογένειάς μου και των φίλων μου και μπορούσα να κρίνω πιο ορθά τον κόσμο των ψευδαισθήσεων όπου είχα ζήσει κάμποσο καιρό. Μολοταύτα, αισθάνομαι ευτυχισμένος για τις πεποιθήσεις που σxημάτισα και συγκρίνω αυτή τη σειρά από δοκιμασίες που πέρασα με ό,τι, για τους αρχαίους, αποτελούσε η ιδέα ενός κατεβάσματος στην κόλαση.

Η αιώνια νύxτα αρxίζει και θα είναι φοβερή. Τι θα συμβεί όταν οι άνθρωποι αντιληφθούν ότι δεν υπάρxει πια ήλιος;

Gérard de Nerval [Gérard Labrunie] (1808–1855)
Στις 26 Ιανουαρίου, στο Παρίσι, με απαγχονισμό. Χτυπημένος

του Σαβά.



(το πορτραίτο είναι από το herodote.net)

Το μυστικό είναι πως δεν υπάρχει ανταμοιβή και πρέπει να αντέχουμε τον χαρακτήρα και την ιδιοσυγκρασία μας όσο πιο καλά μπορούμε, γιατί καμμιά εμπειρία και καμμιά διορατικότητα δεν πρόκειται να διορθώσει τα ελαττώματά μας, την αυτοεκτίμησή μας ή την απληστία μας. Πρέπει να μάθουμε ότι οι επιθυμίες μας δεν βρίσκουν πραγματική απήχηση στον κόσμο. Πρέπει να δεχτούμε ότι οι άνθρωποι που αγαπάμε δεν μας αγαπούν, ή αν μας αγαπούν, δεν μας αγαπούν με τον τρόπο που προσδοκούμε. Πρέπει να αποδεχθούμε την προδοσία και την απιστία, και, το πιο σκληρό απ' όλα, το ότι κάποιοι είναι καλύτεροι απ' όσο εμείς σε χαρακτήρα ή ευφυΐα. - Εmbers (Στάχτες)

Κάποιες φορές τα γεγονότα δεν είναι τίποτα περισσότερο από αξιοθρήνητες συνέπειες, διότι η ενοχή δεν κατοικεί στις πράξεις μας αλλά στις προθέσεις που δίνουν αφορμή για τις πράξεις μας. Όλα εξαρτώνται από τις προθέσεις μας. - Εmbers (Στάχτες)

Πιστεύεις πως ό,τι δίνει στον βίο μας νόημα είναι το πάθος που ξαφνικά εισβάλλει στην καρδιά, την ψυχή και το σώμα μας, και καίει μέσα μας για πάντα, χωρίς να έχει σημασία τι άλλο συμβαίνει στη ζωή μας; Και πως αν το έχουμε βιώσει με μεγάλη ένταση, τότε ίσως δεν ζήσαμε μάταια; Eίναι το πάθος τόσο βαθύ και τρομερό και υπέροχο κι άσπλαχνο; Είναι όντως επιθυμία για κάποιο πρόσωπο, ή είναι η επιθυμία για αυτή καθαυτή την επιθυμία; Aυτό είναι το ερώτημα. Ή μήπως είναι πράγματι επιθυμία για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, ένα και μοναδικό, ανεξαρτήτως εάν αυτό το πρόσωπο είναι καλό ή κακό, και η ένταση των αισθημάτων μας δεν έχει σχέση με τα προσωπικά χαρίσματα και την συμπεριφορά του; - Εmbers (Στάχτες)

Κάνε τη να σε γνωρίσει, Τζάκομο, ώστε ν αντιληφθεί ότι για κείνη δεν υπάρχει άλλη ζωή απ' αυτή που της όρισε η μοίρα, ότι εσύ είσαι η περιπέτεια κι ότι για κείνη δεν υπάρχει καμιά πιθανότητα να ζήσει μαζί σου, γιατί εσύ είσαι η νύχτα, η θύελλα κι η πανούκλα που πετάνε πάνω από τα τοπία της ζωής... Θέλω μέσα σε λίγες ώρες ν' αποκαλύψεις στην κόμισσα το μυστικό της προσωπικότητάς σου, κι αυτό το μυστικό θέλω να γίνει ώς αύριο το πρωί μι' ανάμνηση μονάχα, που δεν θα βασανίζει και δεν θα προκαλεί πόνο. Να είσαι καλός μαζί της, να είσαι όμως και σκληρός κι ανελέητος όπως πραγματικά είσαι, παρηγόρησέ τη και πλήγωσέ τη όπως θα έκανες αν είχες πολύν καιρό στη διάθεσή του, φρόντισε να ωριμάσει σε μια νύχτα ό,τι μπορεί να ωριμάσει ανάμεσα σε δυο ανθρώπινα πλάσματα και ολοκλήρωσε όλ' αυτά που έτσι κι αλλιώς ήταν προορισμένα να τελειώσουν μια μέρα. Κι έπειτα στείλ' τη πάλι σ εμένα, γιατί εγώ την αγαπώ...

μτφ: Μάρα Ευθυμίου
από το βιβλίο Η παράσταση στο Μπολτσάνο
εκδ. Ωκεανίδα, 2002

Κάποτε ονειρεύτηκα ότι στεκόμουν σε μια εξέδρα σε κάποια αίθουσα κατάμεστη από ανθρώπους. Φορούσα μια ρεντιγκότα και κρατούσα στο χέρι μου ένα ψηλό καπέλο και ένα μαγικό ραβδί. Ζήτησα από το εξέχον κοινό την ευγενική προσοχή του, ύψωσα το μαγικό ραβδί και με ένα και μόνο κτύπημα έκοψα το κεφάλι μου, το έβαλα μέσα στο καπέλο, και μετά, γαλήνια, με αβίαστες κινήσεις, έξυσα με το μαγικό ραβδί το εσωτερικό του καπέλου, έβγαλα το κεφάλι μου και το ξανάβαλα στη θέση του, πάνω στο λαιμό μου. Είπα "Βουαλά!", υποκλίθηκα, και ξέσπασαν σε χειροκροτήματα. - Memoir of Hungary

Δεν μπορεί να απαιτεί κανείς από έναν συγγραφέα να περιφέρεται μονίμως με επίσημο ένδυμα, να παίρνει μονίμως τραγικές πόζες... Έρχεται μια στιγμή, που δεν έχει καμιά όρεξη να παραμείνει πιστός στο ανθρώπινο είδος.

μτφ: Άννα Παπασταύρου
από το βιβλίο Εμείς κι αυτός
εκδ. Ωκεανίδα, 2008


Márai Sándor (1900-1989
Στις 22 Φεβρουαρίου, στο Σαν Ντιέγκο, με αυτοπυροβολισμό
στο κεφάλι. Μετά από μαρασμό και αυτοκαταδίκη σε απομό-
νωση που ακολούθησε τον θάνατο της γυναίκας του, το 1986,
και του θετού γιου του, το 1987.



(φωτ: elmundo.es)

...ο καθημερινός στοχασμός του θανάτου είναι το ίδιο ακριβώς με την επικέντρωση στη ζωή. Όταν κάνουμε τη δουλειά μας σκεφτόμενοι ότι μπορεί να πεθάνουμε την επόμενη στιγμή, δεν μπορεί παρά να τη δούμε να πλημμυρίζει ξαφνικά από νόημα και ζωή.

Σήμερα απλώς δεν θέλουμε να μιλάμε για το θάνατο. Δεν θέλουμε να αντλήσουμε απ' αυτόν τα ωφέλιμα στοιχεία του και να τα εντάξουμε στην καθημερινότητά μας. Προσπαθούμε συνεχώς να κατευθύνουμε το βλέμμα μας προς ένα φωτεινό ορόσημο, την εξωτερική επιφάνεια, τη ζωή' και αγωνιζόμαστε μη μας ξεφύγει κάτι που να δείχνει τη δύναμη με την οποία ο θάνατος τρώει σιγά σιγά τη ζωή μας. Πρόκειται για μια διαδικασία με την οποία ο εκλογικευμένος ανθρωπισμός μας, ενώ επιτελεί αδιάκοπα το έργο του στρέφοντας τα μάτια του σύγχρονου ανθρώπου προς τη λαμπρότητα της ελευθερίας και της προόδου, σπρώχνει ταυτόχρονα το ζήτημα του θανάτου από το επίπεδο της συνείδησης όλο και βαθύτερα μέσα στο υποσυνείδητο, μετατρέποντάς το έτσι σε μια ακόμα πιο επικίνδυνη, εκρηκτική, εσωστρεφή παρόρμηση. Αγνοούμε ότι το να επαναφέρουμε το θάνατο στο επίπεδο της συνείδησης αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο διανοητικής υγείας.

Η ασχολία των σαμουράι ήταν ο θάνατος. Ασχέτως τού πόσο ειρηνική ήταν η εποχή, ο θάνατος ήταν το υπέρτατο κίνητρό τους, κι αν έστω και μια στιγμή έδειχναν φόβο και δισταγμό μπροστά του, εκείνη ακριβώς τη στιγμή έπαυαν να είναι σαμουράι.

Είτε συλλογιστούμε τον φυσικό θάνατο είτε, από την άλλη, όπως κάνει το Χαγκακούρε, το θάνατο στη μάχη ή ακόμα και την αυτοκτονία - ως την κατάλληλη ολοκλήρωση της πορείας ενός ανθρώπου προς την τελείωση - μου φαίνεται ότι δεν υπάρχει και μεγάλη διαφορά. Το γεγονός ότι κάποιος είναι προορισμένος για άνθρωπος της πράξης, δεν αλλάζει ούτε αλαφραίνει με οποιονδήποτε τρόπο τον φυσικό νόμο που λέει ότι όλα τα ανθρώπινα όντα υφίστανται το πέρασμα του χρόνου. "Ένα δίλημμα μεταξύ ζωής και θανάτου λύσε το απλά, διαλέγοντας αμέσως το θάνατο".

Βλέπουμε την Ιαπωνία να γλεντοκοπά βυθισμένη σε ευμάρεια και να κολυμπάει στο χρήμα και στην πνευματική της κενότητα. Είναι δυνατόν να δίνεις αξία στη ζωή, μέσα σε μια πλάση που το πνεύμα έχει πεθάνει; Ζήτω ο αυτοκράτορας! Νομίζω ότι ούτε καν με προσέχουν...


Yukio Mishima (1925–1970)
Στις 25 Νοεμβρίου με "σεπούκου" * (χαρακίρι), στο
Υπουργείο Εθνικής Αυτοάμυνας της Ιαπωνίας,
διαμαρτυρόμενος για τον "εθνικό εκφυλισμό" της
χώρας του.



Τα τέσσερα πρώτα κείμενα είναι αποσπάσματα από το βιβλίο
του Yukio Mishima Η ηθική των σαμουράι στο σύγχρονη Ιαπωνία
(εκδ. Ερατώ, 1993), σε μετάφραση του Γιώργου Βλάχου

* σεπούκου: τελετουργικός τρόπος αυτοκτονίας στην ιαπωνική
πάράδοση: καρφώνεις ένα σπαθί στην κοιλιά και στη συνέχεια
σε αποκεφαλίζει ο καλύτερός σου φίλος-
-η πρωτότυπη φωτογραφία είναι από το flickr.com

Links:
ο Γιούκιο Μισίμα, στην Ελλάδα
Οι εξομολογήσεις μιας μάσκας
Γιούκιο Μισίμα. Η ζωή και ο θάνατος του

Θάρρος είναι να μην αφήνεις ποτέ τους φόβους σου να επηρεάζουν τις πράξεις σου
*
Τίποτα δεν είναι πιο θλιβερό από το θάνατο μιας ψευδαίσθησης.
*
Δεν επιτρέπεται σε κανέναν να θεωρεί τον κόσμο ως ένα είδος μεταφυσικού οίκου ανοχής για συναισθήματα.

Η βασική προϋπόθεση της πρωτοτυπίας είναι η τέχνη του να ξεχνάμε, στη κατάλληλη ώρα, αυτό που γνωρίζουμε.
*
Η δημιουργική δραστηριότητα θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένα είδος της διαδικασίας μάθησης, όπου δάσκαλος και μαθητής βρίσκονται στο ίδιο πρόσωπο.
*
Δυο μισές αλήθειες δεν κάνουν μία αλήθεια, και δύο μισοί πολιτισμοί δεν κάνουν έναν.

Κανείς πριν τους Πυθαγόρειους δεν είχε σκεφθεί ότι οι μαθηματικές σχέσεις κρατούσαν το μυστικό του σύμπαντος. Εικοσιπέντε αιώνες αργότερα, η Ευρώπη είναι ακόμα ευλογημένη και καταραμένη με την κληρονομιά τους. Στους μη ευρωπαϊκούς πολιτισμούς, η ιδέα πως οι αριθμοί είναι το κλειδί και για την σοφία και για την ισχύ, δεν πέρασε ποτέ από το μυαλό τους.

Ο πιο επίμονος ήχος που αντηχεί μέσα από την ιστορία του ανθρώπου είναι το σφυροκόπημα από τα τύμπανα του πολέμου.
*
Ο κίνδυνος δεν είναι ότι μπορούμε να ξυπνήσουμε ένα πρωί και να βρεθούμε σ’ ένα φασιστικό κόσμο. Ο κίνδυνος είναι ότι πέσαμε στο κρεβάτι την προηγούμενη νύχτα, σ’ έναν κόσμο που είχε γίνει φασιστικός, χωρίς να το πάρουμε είδηση.

από το Μηδέν και το Άπειρο (Darkness at Noon):
Ο Ρουμπασόφ τανύστηκε στην κουκέτα και τυλίχτηκε στην κουβέρτα. Ήταν πέντε η ώρα και ήταν απίθανο που κάποιος έπρεπε να σηκωθεί εδώ πριν τις επτά τον χειμώνα. Ήταν πολύ νυσταγμένος και, καθώς το ξανασυλλογίστηκε, αποφάσισε ότι μετά βίας θα σερνόταν για έλεγχο για άλλες τρεις τέσσερις μέρες. Έβγαλε τα πενς-νέ του, τα ακούμπησε στο λιθόστρωτο δάπεδο πλάι στη γόπα του τσιγάρου, χαμογέλασε κι έκλεισε τα μάτια του. Ήταν τυλιγμένος ζεστά στην κουβέρτα και ένιωθε προστατευμένος' για πρώτη φορά μετά από μήνες δεν φοβόταν τα όνειρά του. .
*
Είχε ησυχία στο κελί. Ο Ρουμπασόφ άκουγε μόνο το τρίξιμο από τα βήματά του. Έξι και μισό βήματα μέχρι την πόρτα, από όπου έπρεπε να έρθουν για να τον πάρουν, έξι και μισό βήματα μέχρι το παράθυρο, που πίσω του έπεφτε η νύχτα. Σύντομα θα τέλειωναν όλα. Ωστόσο, όταν αναρωτήθηκε "για τι, αλήθεια, πεθαίνεις;", δεν βρήκε απάντηση.

Προς πάντα ενδιαφερόμενον
Ο σκοπός αυτής της σύντομης επιστολής είναι να καταστήσω απολύτως σαφές ότι προτίθεμαι να αυτοκτονήσω παίρνοντας υπερβολική δόση φαρμάκων χωρίς τη γνώση ή τη βοήθεια οποιουδήποτε άλλου προσώπου. Τα φάρμακα αποκτήθηκαν νόμιμα και τα μάζευα κάμποσο καιρό. Το να προσπαθείς να αυτοκτονήσεις είναι ένας τζόγος το αποτέλεσμα του οποίου θα γίνει γνωστό στον τζογαδόρο μόνον αν αποτύχει, και όχι αν τα καταφέρει.

Τζακ Κόρριγκαν
...
Τ’ αγριεμένα νερά τον παρέσυραν, και κάθε νεύρο τεντώθηκε
για να διατηρήσει το κράτημα στο αδύναμο στήριγμα
Μολονότι τον είχε κυριεύσει ένα παγωμένο μούδιασμα,
το θάρρος του δεν τον είχε εγκαταλείψει ακόμα,
ο πόθος για ελευθερία πλημμύριζε κάθε του σκέψη.

Το σκοινί ταλαντεύτηκε χαμηλά κάτω από το βάρος του και σύρθηκε στο ρεύμα,
τα ορμητικά κύματα στροβιλίζονταν γύρω απ’ το κεφάλι του,
ενώ ψηλά πάνω απ’ τον ρόχθο του ποταμού αντιλαλούσε το φριχτό ουρλιαχτό
μιας ψυχής που δραπετεύει με τρόμο από τον κόσμο.
Ένας μεγάλος κορμός, που εμφανίσθηκε αστραπιαία με το φούσκωμα της πλημμύρας,
τον παρέσυρε χωρίς αντίσταση κάτω από το ανυπόμονο κύμα,
τον ρούφηξε στο βάθος του ποταμού, και εκεί κάτω από τον αφρό,
ο Τζάκ Κόρριγκαν αναζήτησε ένα ανώνυμο μνήμα -
«Αντίο ζωή, αντίο ζωή» περιγελούσαν τραγουδιστά τα κύματα,
οι επιβλητικοί γκρεμοί ύψωναν το άγριο ρεφραίν,
"μια ζωή κομμάτια, μια θρηνούσα σύζυγος," έτσι πήγαινε ο ρυθμός,
"κι ένα μικρό αγόρι που δεν θα ξαναδεί ποτέ."

Ο έρωτας ενός βουσμάνου
...
Λες πως εμείς οι βουσμάνοι δεν μπορούμε να αγαπήσουμε
Οι ζωές μας είναι πολύ ανιαρές: συνεπώς
αφήνουμε να χαθεί ή στερούμαστε αυτή την εκλεκτή αίσθηση
που ανυψώνει αρκετούς άνδρες πάνω
από τους συντρόφους τους, που τους ξεχωρίζει
σαν αγγεία εξαιρετικής κατασκευής
- το αποκορύφωμα της αγγειοπλαστικής τέχνης -
τοποθετημένα χωριστά πάνω στο ράφι.
Έτσι, είναι κάτι περισσότερο από την κοινή πορσελάνη
και κάτι παραπάνω από θηρίο με ανθρώπινο προσωπείο
που, ψάχνοντας, βρίσκει τον ευγενή εαυτό του
διπλοκαθρεφτισμένο στα μάτια μιας γυναίκας!

Ωστόσο αυτά τα πράγματα έχουν και το αντίτιμό τους:
Γιατί, συχνά, και μόνο το άγγιγμα αρκεί για να τσακίσει
αυτά τα αγγεία εξαιρετικής τέχνης.
...

Rocklands, Adaminaby
29 Μαΐου 1887

Αγαπητέ Πατέρα
...
Το βράδυ του περασμένου Σαββάτου ζήσαμε μια μεγάλη τραγωδία όταν από μια ανόητη πράξη, μια χαζομάρα, κόντεψα να χάσω τη ζωή μου. Μου έγινε μάθημα ώστε να μην ξαναϋποχωρήσω σε πιέσεις για φάρσες. Ο Μπόιντι κι εγώ συζητούσαμε κι αστειευόμαστε στην κουζίνα με την Μις Μπι και τον νεαρό Τεντ' και δεν θυμάμαι τι το ξεκίνησε, αλλά κι οι δυο ισχυριστήκαμε ότι μπορούμε να κρεμαστούμε. Yπήρχε ένα επικίνδυνο παιχνίδι όπου κρεμούσαν το πρόβατο από ένα δοκάρι και το άφηναν να αιωρείται σε ένα χαλαρό βρόχο. Εγώ, σαν βλάκας, έκανα μια περαστή θηλιά, και, δένοντας ένα μαντήλι στο πρόσωπό μου, είπα αντίο σε όλους, πέρασα το βρόχο γύρω απ’ το λαιμό μου και τον έσφιξα (Ο Μπόιντι κρεμόταν απ’ το μαντήλι του). Η Μις Μπι έφυγε τρέχοντας από την κουζίνα για το δωμάτιό της. Εγώ έμεινα μετέωρος, όπως μου είπαν, με τη θηλιά σφιγμένη γύρω στο λαιμό μου, με το βάρος μου στα χέρια μου, και το τελευταίο πράγμα που θυμάμαι είναι που είδα την Μις Μπι να φεύγει.

Τότε έχασα κάθε συνείδηση του έξω κόσμου, νόμιζα, όμως, ότι ονειρευόμουν. Δεν ένιωθα πόνο, αλλά είχα την εντύπωση πως αναλογιζόμουν την παραδοξότητα αυτού του κόσμου και των ανθρώπων, και τι υπέροχο πράγμα που ήταν η γνώση. Βαθμιαία όμως μου φάνηκε ότι με κατέλαβε ένα αίσθημα ενόχλησης και προσπάθησα να μην σκέπτομαι, όμως έπρεπε να το κάνω. Με πίεζαν σκέψεις' περνούσαν μπρος στα μάτια μου σαν διερχόμενο τραίνο, τόσο γρήγορα που μου προξενούσε πόνο να τις παρακολουθώ. Εκείνο το διάστημα, υποθέτω, υπήρξε ένα κενό' και το επόμενο πράγμα που σκέφτηκα ήταν το πλοίο του Μίλσονς Πόιντ. Μπορούσα να ακούω το νερό να πλατσουρίζει και είχα την αίσθηση ότι επιβράδυνε σταδιακά καθώς πλεύριζε στην αποβάθρα. Τότε αντιλήφθηκα ότι κάτι μου συνέβη. Μπορούσα να βλέπω τον κόσμο γύρω μου, και ταυτόχρονα ήξερα ότι ήμουν πάνω στο πλοίο και είχα πάθει καρδιακή προσβολή. (ο δόκτωρ Κοξ μου είπε ότι έχω αδύνατη καρδιά). Σκέφθηκα Επιτέλους πρόκειται να πεθάνω' και τότε μου φάνηκε ότι το πλοίο βυθιζόταν, και μπορούσα να αισθάνομαι την ορμή του νερού πάνω μου και να το νιώθω να βρέχει τα μάγουλά μου. Φαινόταν σαν να υπήρχε ένα τρομερό βάρος που συνέθλιβε το στήθος μου. Όσο πήγαινε και χειροτέρευα, και σιγά σιγά καθώς επανερχόμουν στην πραγματικότητα κατάλαβα ότι ήμουν ξαπλωμένος στο πάτωμα και όλοι γύρω μου έβρεχαν τα χέρια και τους κροτάφους μου, ενώ εγώ πάσχιζα να αναπνεύσω.

Ω! Ήταν τρομερό – δέκα φορές χειρότερο από το κρέμασμα. Θα είχα ξανασωριαστεί στο πάτωμα, όταν ξαφνικά, πάνω στην προσπάθειά μου να πάρω ανάσα, συσπάσθηκαν τα χαρακτηριστικά μου φθάνοντας πολυ κοντά στο να τα καταφέρω να συνέλθω. Μου είπαν ότι έβγαζα φριχτούς ήχους. Ένιωσα ότι το στήθος μου κομματιάστηκε με τον αέρα, δεν μπορούσα να πάρω βαθιά αναπνοή, και δεν ήθελα να το ξαναπεράσω. Επιτέλους, άρχισα να καλυτερεύω και μπόρεσα να καταπιώ λίγο μπράντυ. Μετά από λίγο συνήλθα ολωσδιόλου, αλλά αυτός ο λαιμός μου! Μου έμεινε το σημάδι της θηλιάς γύρω του και την επόμενη μέρα (χθες δηλαδή) οι μύες μου ήταν πρησμένοι σαν χοντρά σκοινιά και ο πονοκέφαλος που είχα το Σάββατο το βράδυ και χθες, κόντεψε να με τρελλάνει.

Μετά που η Μις Μπι είχε φύγει από την κουζίνα, ο Μπόιντι είχε βγάλει το μαντήλι απ’ το λαιμό του και μαζί με τον νεαρό Τεντ έμειναν να γελάνε μαζί μου. Κανείς τους δεν είχε καταλάβει ότι κρατούσα τη θηλιά με τα χέρια μου' κι οι δυο νόμιζαν ότι την είχα δέσει στους ώμους μου. Όταν με είδαν, τα χέρια μου ήταν τεντωμένα στα πλευρά μου και τα δάχτυλά μου κινούνταν σπασμωδικά. Ήταν πολύ σκοτεινά κι έτσι δεν μπορούσαν να δουν ότι κρεμόμουν από τον λαιμό μου. «Έλα, να τον ξεκρεμάσουμε» είπε ο Τεντ και ήταν έτοιμοι να με δείρουν. Καθυστέρησαν λίγο και η Μις Μπι επέστρεψε. «Παραπάει αυτό το αστείο κύριε Μπόουκ» είπε, κι όλοι τους νόμιζαν ότι ακόμα υποκρινόμουν. Με ξεκρέμασαν και όταν μου έβγαλαν το μαντήλι και είδαν πως το πρόσωπό μου είχε μελανιάσει κι απ’ το στόμα μου έτρεχε αίμα, τότε μόνον κατάλαβαν ότι δεν ήταν αστείο αλλά άκρως αληθινό.

Μπορώ να σου πω ότι τους κοψοχόλιασα. Τους πήρε κοντά μισή ώρα να με συνεφέρουν. Βέβαια, είναι δεδομένο πως ήταν μεγάλη βλακεία μου να περάσω τη θηλιά στο λαιμό μου, αλλά ακόμα κι ένας λεβέντης συχνά κάνει απερισκεψίες, που όμως δεν έχουν πάντα τόσο δυσάρεστες συνέπειες.
...

Barcroft Henry Thomas Boake (1866 - 1892)
Στις 10 Μαΐου, οκτώ μέρες μετά την εξαφάνισή του, βρέθηκε
κρεμασμένος με τη λαβή του μαστιγίου του, στο Φόλλυ Πόιντ
του Μιντλ Χάρμπορ, - Σίδνεϊ.

Στην αδελφή του, Ούλρικε:

Άνοιξη 1799
«...βρίσκω αδιανόητο το πώς ένας άνθρωπος μπορεί να ζήσει χωρίς ένα σχέδιο στη ζωή του. Η αίσθηση της ασφάλειας που χαρακτηρίζει τον παρόντα χρόνο μου, καθώς και η ηρεμία με την οποία ατενίζω το μέλλον, με κάνουν να νιώθω βαθιά μέσα μου πόσο ανεκτίμητη ευτυχία μου χαρίζει το σχέδιο που ήδη έχω χαράξει για τη ζωή μου.

Το να ζεις χωρίς κανένα σχεδιασμό, χωρίς σταθερό σκοπό, κλωθογυρίζοντας συνέχεια ανάμεσα σε αβέβαιες επιθυμίες, σε μόνιμη ασυμφωνία με τα καθήκοντα και τις δραστηριότητες σου, τελικά ένα παίγνιο της τύχης, μια μαριονέτα στα νήματα της μοίρας - μια τέτοια ανάξια κατάσταση μου φαίνεται τόσο ευτελής και καταφρονητέα, θα με καταντήσει τόσο κακόμοιρο και άθλιο, ώστε ο θάνατος θα είναι ασύγκριτα προτιμότερος».

... εκείνη προστάζει να ζέψουν την άμαξά της, αποφασισμένη να φύγει αμέσως για την πόλη. Όμως πριν προλάβει καλά καλά να συμμαζέψει μερικά πράγματα και να ξεχυθεί κατά την πόλη, βλέπει τον πύργο τυλιγμένο σε φλόγες. Ο μαρκήσιος, εξαγριωμένος απ' το φόβο, είχε αρπάξει ένα κερί και το 'χε απλώσει στις τέσσερις γωνιές του δωματίου που, ντυμένο με ξύλο καθώς ήταν, τυλίχτηκε αμέσως στις φλόγες. Μάταια η μαρκησία έστειλε ανθρώπους μέσα να σώσουν τον δυστυχισμένο˙ εκείνος είχε με τον οικτρότερο τρόπο ήδη υποκύψει και σήμερα ακόμη κείτονται τ' άσπρα του κόκαλα μαζεμένα απ' τους χωρικούς στη γωνιά του δωματίου, απ' όπου είχε κάποτε σηκώσει με τη βία τη ζητιάνα του Λοκάρνο.
("Η ζητιάνα του Λοκάρνο" - η λέξη - τ.107, Ιαν.92)

Στην εξαδέλφη του, Marie:

Nοέμβρης 1811
«...Πίστεψε με, αισθάνομαι τόσο ευτυχισμένος. Πρωί και βράδυ πέφτω στα γόνατα μπροστά στο Θεό, κάτι που μέχρι τώρα δεν είχα μπορέσει να κάνω- τώρα. Του χρωστάω χάρη, γιατί ο Θεός αποζημίωσε τη ζωή μου, την πιο βασανιστική ζωή που έζησε ποτέ άνθρωπος, μ' ένα από τους πιο υπέροχους και ηδονικούς θανάτους... Η απόφαση της να θέλει να πεθάνει μαζί μου με τράβηξε στην αγκαλιά της, με τέτοια ανείπωτη και ακαταμάχητη δύναμη που δεν μπορώ να σου την περιγράψω... Ακριβή μου φίλη, ας με καλούσε γρήγορα ο Θεός σ' αυτόν τον καλύτερο κόσμο...»

«... στον οργανικό κόσμο, όσο σκοτίζεται και αδυνατίζει ο λογισμός, τόσο πιο αστραποβόλα και ηγεμονική προβάλλει η χάρη. Και όπως η τομή δυο ευθειών στη μια πλευρά κάποιου σημείου διασχίζει το άπειρο και ξεφυτρώνει αίφνης στην άλλη του πλευρά, ή όπως το είδωλο κοίλου κατόπτρου διανύει το κενό και εμφανίζεται απρόοπτα εμπρός μας, έτσι αναπάντεχα παρουσιάζεται η χάρη όταν η γνώση φεύγει στο αχανές, και διακρίνεται πιο καθαρά στο σώμα εκείνο που δεν έχει διόλου γνώση, ή έχει γνώση απέραντη, δηλαδή στο ανδρείκελο ή στο Θεό.»
«Μήπως", είπα λιγάκι αφηρημένος, «θα πρέπει να ξαναγευτούμε τον καρπό του Δένδρου της Γνώσεως, για να επιστρέψουμε στην ηλικία της αθωότητος;»
«Να σας πω», απάντησε, «αυτό είναι το τελευταίο κεφάλαιο της ιστορίας του κόσμου.»
("Οι Μαριονέτες" μτφ:Τζένη Μαστοράκη - εκδ. Άγρα, 1982)

Στην αδελφή του, Ulrike:

Noέμβρης 1811
«Δεν μπορώ να πεθάνω πλήρης και ευτυχισμένος, καθώς είμαι, χωρίς προηγουμένως να συμφιλιωθώ με όλον τον κόσμο και προπάντων μ' εσένα... Είθε να σου χαρίσει ο ουρανός ένα θάνατο που, έστω και κατά το ήμισυ, να προσεγγίζει την ευτυχία και την απερίγραπτη χαρά που νιώθω εγώ τώρα...»

... αν μπορούσα να δω μέσα στην καρδιά μου, να μαζέψω τις σκέψεις μου, και με τα γυμνά χέρια μου να τις αφήσω, χωρίς πρόσθετα στολίδια, στη δική σου καρδιά, τότε, ομολογώ, η πιο κρυφή επιθυμία της ψυχής μου θα έχει εκπληρωθεί.
("Letter from One Poet to Another")

Στην εξαδέλφη του, Marie:

Nοέμβρης 1811
«...αν περνούσε ακόμη από το χέρι μου, σε διαβεβαιώνω πως θα παραιτούμουν από την απόφαση μου να πεθάνω. Όμως, στ' ορκίζομαι, μου είναι τελείως αδύνατο να εξακολουθήσω να ζω. Η ψυχή μου είναι τόσο πληγωμένη... Όμως, δεν μπορώ να αντέξω να βλέπω να μου συμπεριφέρονται σαν να 'μουν ένα τίποτα, ένα άχρηστο μέλος της κοινωνίας, και να μη μου αναγνωρίζεται η παραμικρή αξία... Έχε γεια! Είσαι η μόνη πάνω στη γη που θα ήθελα να δω ξανά. ...Βρήκα μια φίλη που η ψυχή της φτερουγίζει σαν μικρός αετός... Που καταλαβαίνει πως η θλίψη μου είναι μεγάλη, βαθύρριζη και ανίατη, και γι' αυτό, παρ' όλο που έχει τον τρόπο να με κάνει ευτυχισμένο, θέλει να πεθάνει μαζί μου. Που μου δίνει την απερίγραπτη ευχαρίστηση να θέλει να σκοτωθεί τόσο εύκολα κι αμέριμνα...»


Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist (1777–1811)
Στις 21 Νοεμβρίου, στην όχθη της λίμνης του Wannsee,
κοντά στο Πότσδαμ, με σφαίρα στο στόμα. Αμέσως μετά
που πυροβόλησε στην καρδιά τη φίλη του Αdolfine Vogel,
όπως είχαν συμφωνήσει, και αφού η σύζυγός του, είχε
αρνηθεί την πρότασή του ν' αυτοκτονήσει μαζί του.




Τα τέσσερα αποσπάσματα από τις επιστολές προς την
αδελφή του Ulrike και προς την εξαδέλφη του Marie,
είναι από το βιβλίο του Γιάννη Βασιλειάδη
"Γκέοργκ Μπίχνερ και Χάινριχ φον Κλάιστ"
- εκδ. Αιγόκερως, 2005

- ...Εγώ δεν κάνω τίποτα και βαριούµαι φοβερά! Να, σήµερα το πρωί, ώσπου να ξυπνήσει ο αδελφός µου, περνούσα και ξαναπερνούσα το χέρι µου µες στις αχτίδες του ήλιου και κοίταζα τα σκονάκια που χοροπηδούσαν, έτσι, για να περνά η ώρα. ∆εν ξέρω πώς να σκοτώσω τις ατέλειωτες ώρες της ηµέρας!
Η Γνώση γέλασε.
- Θες να τις σκοτώσεις ή να τις µεταχειριστείς; ρώτησε.
- Το ίδιο δεν κάνει;
- Όχι! Η ώρα πάντα περνά. Μ' αν κάνεις περιττά πράµατα, τη σκορπάς - ενώ αν κάνεις δουλειές µε σκοπό, τη µεταχειρίζεσαι.
- ∆εν το συλλογίστηκα αυτό ποτέ, είπε συλλογισµένο το Βασιλόπουλο. Και µένα η ώρα µου φαίνεται ατέλειωτη!
- Και όµως η ώρα είναι πολύτιµη, αποκρίθηκε η Γνώση. Σε τι καταγίνεσαι όλη µέρα;
- Σε τίποτα! Σε τι µπορώ να καταγίνω; Ο καθένας ζει και καταγίνεται για τον εαυτό του, κι εγώ δεν έχω ανάγκη από τίποτα.
- Μα ο τόπος σου έχει ανάγκη από σένα.
- Μπα! Ο καθένας φροντίζει για τον εαυτό του και κουτσοζεί.
- Καλά το είπες, πως κουτσοζεί, αποκρίθηκε λυπηµένη η Γνώση. Και ο τόπος σου κουτσοζεί. Το καταδέχεσαι όµως;
- Τι να του κάνω;
- Αν ο καθένας σκέπτουνταν λιγότερο το άτοµο του και δούλευε περισσότερο για το γενικό καλό, θα έβλεπε µια µέρα πως πάλι για τον εαυτό του δούλεψε, και πως αντί να κουτσοζεί, κατάφερε να καλοζεί.
...
(από το "Παραμύθι χωρίς όνομα")

Όταν τελείωσα το έργο μου κατέθεσα τα όπλα. Είπα πως μπορώ τώρα να πεθάνω, αρκεί να το δημοσιεύσουν τα παιδιά μου, σαν να ελευθερωθούν οι ελληνικές ψυχές και συνειδήσεις. Αυτά τον περασμένο Δεκέμβριο. Τώρα θέλω να δω την ελευθερία αυτή ψυχών και συνειδήσεων. Μα θα την δω άραγε;

Στόν κόσμο, υπάρχουν πράγματα, ιδέες, αρχές, ιδανικά, πίστες πού βαραίνουν περισσότερο από τήν ζωή

Παιδιά μου, ούτε παπά, ούτε κηδεία. Παραχώστε με σε μια γωνιά του κήπου, αλλά μόνο αφού βεβαιωθείτε ότι δεν ζω πια. Φροντίστε τον πατέρα σας. Τον φιλώ σφιχτά.
Π.Σ. Δέλτα


Πηνελόπη Δέλτα (1874-1941)
Στις 27 Απριλίου, στο σπίτι της στην
Κηφισιά, με δηλητήριο.
(πεθαίνει 5 μέρες αργότερα).

25 Μαΐου

Ένα πρωί θ' ανοίξω την πόρτα
και θάβγω στους δρόμους
όπως και χτες.
Και δεν θα συλλογιέμαι παρά
ένα κομμάτι απ' τον πατέρα
κι ένα κομμάτι απ΄τη θάλασσα - αυτά που μ' άφησαν -
και την πόλη.
[...]
Ένα πρωί
θ' ανοίξω την πόρτα
και θα χαθώ
με τ' όνειρο της επανάστασης
μες την απέραντη μοναξιά
των δρόμων που θα καίγονται,
των χάρτινων οδοφραγμάτων
με τον χαρακτηρισμό - μην τους πιστέψεις! -
Προβοκάτορας.

(από τη συλλογή "Τρία κλικ αριστερά"
εκδ. Καστανιώτη, 1978)

Πάει. Αυτό ήταν.
Χάθηκε η ζωή μου φίλε
μέσα σε κίτρινους ανθρώπους
βρώμικα τζάμια
κι ανιστόρητους συμβιβασμούς.
Άρχισα να γέρνω
σαν εκείνη την ιτιούλα
που σούχα δείξει στη στροφή του δρόμου.
Και δεν είναι που δεν θέλω να ζήσω.
Είναι το γαμώτο που δεν έζησα.
κι ούτε που θα σε ξαναδώ.

(από το "Ιδιώνυμο", εκδ. Καστανιώτη, 1980)

Με λένε Οδύσσεια.

Άνθρωπος διωγμένος κι εγώ από τον ουρανό
το σώμα μου φθαρτό, έχει από πέσιμο
σχεδόν οριστικά τσακίσει.

(από τη συλλογή "με λένε Οδύσσεια"
- εκδ. Καστανιώτη, 2002)

Ετών 9

Όταν ξυπνήσεις το πρωί
και δεν θα βρεις στο πάτωμα
χαπάκια πουλόβερ και σουτιέν
και χτυπήσεις με δύναμη την πόρτα
χωρίς ν' ακούσεις πίσω σου το υστερικό μου "σκασμός"
μη βάλεις τα κλαματα και πας για να με βρεις
στην παιδική φωτογραφία μου που σε κοιτάει. Ποτέ δεν έβλεπα.
Ούτε στα ηλίθια γραφτά μου. Σούψω πει ψέματα, Πάντοτε σούλεγα
πως είναι όμορφοι οι άνθρωποι τα χρώματα κι η μουσική.
Μέτρησε μόνο τα μεροκάματα που έκανα
μ' αυτό θα μάθεις πως έζησα.
Μέτpησε έπειτα το νοίκι μας
ποτέ δεν φτάνανε να το πληρώσω.
Και πόσο φως έκαψα
ψάχνοντας να βρω τρόπο.
Τράβα μετά και γύρεψε απ' τον πατέρα σου
για τελευταία φορά χρήματα
και δώσε τα χρέη μου.
Ύστερα πλύνε τα μούτρα σου
και μην αφήσεις κανέναν να σου πει
τι απόγινε με τη μάνα σου.
Μόνο κάτω απ' αυτές
τις ηλίθιες αποδείξεις
φτιάξε έναν ήλιο απ' αυτούς που μόνο εσύ έχεις στο νου σου΄
και κάτω απ' αυτόν
γράψε με τ' αστεία παιδικά σου γράμματα
ΞΟΦΛΗΣΕ! ΞΟΦΛΗΣΕ! ΞΟΦΛΗΣΕ! ΞΟΦΛΗΣΕ!

(από τη συλλογή "Τρία κλικ αριστερά"
εκδ. Καστανιώτη, 1978)

...Η μοναξιά
η μοναξιά μας λέω. Γιά τη δική μας λέω
είναι τσεκούρι στα χέρια μας
που πάνω από τα κεφάλια σας γυρίζει γυρίζει γυρίζει γυρίζει

"Δεν θέλω να γίνω μελό, δεν πουλάω τα παιδικά μου χρόνια, ούτε τα πρόσφατα... Ελπίζω. Αν δεν ελπίζω εγώ, ποια θα ελπίζει; Είμαι μάχιμη. Ουαί και αλίμονο αν αυτό δεν είναι ναι στη ζωή... Έγραφα γιατί ήταν μια αναγκαιότητα για μένα. Μια κίνηση για να μην αυτοκτονήσω... Τώρα μού 'χει περάσει. Δεν θέλω ν' αυτοκτονήσω, έχω φύγει από αυτό... Αισθάνομαι ανασφαλής γιατί βγαίνω και μιλάω χωρίς νά 'χω τίποτα, χωρίς ν' ανήκω πουθενά..."

(από την Οδό Πανός, τ.83/84, Φεβρ.1996)


Κατερίνα Γώγου (1940-1993)
Στις 3 Οκτωβρίου, στην Αθήνα, παίρνοντας χάπια.




-η πρωτότυπη φωτογραφία είναι από το εξώφυλλο
του βιβλίου της "τρία κλικ αριστερά"-

Θάvατος; Προς τι όλη αυτή η φασαρία γύρω από τον θάνατο; Xρησιμοποιείστε τη φαντασία σας, προσπαθείστε να σκεφθείτε έναν κόσμο χωρίς θάνατο! ...Ο θάνατος είναι η βασική προϋπόθεση της ζωής, δεν είναι συμφορά.

Η αγάπη καλλιεργείται με την προσφορά
*
Η λογική δεν έχει ισχύ έναντι του συναισθήματος, και το συναίσθημα, πιο παλιό κι από την ιστορία, δεν είναι αστεία υπόθεση.
*
Το να περιβάλλεται o άνθρωπος από όμορφα πράγματα έχει καλή επιρροή επάνω του' το να δημιουργεί όμορφα πράγματα, έχει ακόμα καλύτερη.

Το να χάφτεις και να ακολουθείς είτε παλιές δοξασίες είτε σύγχρονες προπαγάνδες, είναι μια αδυναμία που ακόμα εξουσιάζει το ανθρώπινο πνεύμα.
*
Tο πιο μαλακό, το πιο ελεύθερο, πιο εύκαμπτο και πιο ευμετάβλητο συστατικό της ζωής είναι το μυαλό - συγχρόνως δε, είναι το πιο σκληρό και το πιο αλύγιστο.

Μεγαλώσαμε με τις σταθερές εμμονές των διακηρυγμένων διακρίσεων φύλου, νομίζοντας ότι οι περισσότερες ανθρώπινες ιδιότητες, είναι ανδρικές ιδιότητες, για τον απλό λόγο ότι αυτές έχουν αναγνωρισθεί στους άνδρες και είναι απαγορευμένες στις γυναίκες.
*
Οι γυναίκες που κάνουν την περισσότερη δουλειά παίρνουν τα λιγότερα χρήματα, και οι γυναίκες που έχουν τα περισσότερα χρήματα κάνουν την λιγότερη δουλειά.
*
H γυναίκα θα έπρεπε να στέκεται πλάι στον άνδρα ως σύντροφος της ψυχής του και όχι σαν υπηρέτρια του κορμιού του.
*
Δεν υπάρχει θηλυκό μυαλό. Ο εγκέφαλος δεν είναι όργανο φύλου. Σκεφθείτε να μιλούσαμε και για θηλυκό συκώτι.
*
Πρέπει να μπει ένα τέλος στα πικρά αισθήματα που έχουν προκύψει μεταξύ των φύλων αυτόν τον αιώνα.

Είναι καθήκον της νέας γενιάς να κομίσει νέες, φρέσκες δυνάμεις που θα επιφέρουν την Κοινωνική πρόοδο. Κάθε γενιά νέων ανθρώπων πρέπει να είναι για την ανθρωπότητα σαν μια τεράστια εφεδρική δύναμη ενός αποκαμωμένου στρατού.

Για πολλά χρόνια υπέφερα από σοβαρούς και συνεχείς νευρικούς κλονισμούς που έτειναν προς την μελαγχολία κι ακόμα πιο πέρα. Κατά τον τρίτο χρόνο αυτής της κατάστασης, προσήλθα με διακαή πίστη και κάποια αμυδρή αίσθηση ελπίδας, σε έναν διακεκριμένο νευρολόγο, τον πιο γνωστό της χώρας. Αυτός ο σοφός άνθρωπος με έβαλε στο κρεβάτι και εφάρμοσε την "θεραπευτική ανάπαυση", στην οποία λόγω καλής σωματικής κατασκευής αντέδρασα τόσο γρήγορα που συμπέρανε ότι δεν υπήρχε τίποτα αξιόλογο με το θέμα μου και με έστειλε σπίτι με την υπεύθυνη συμβουλή να ζήσω ως οικόσιτη, στο μέτρο του δυνατού να μην έχω παρά μόνον δύο ώρες πνευματική ενασχόληση την ημέρα και όσο ζω ποτέ να μην αγγίξω ξανά πένα, πινέλο ή μολύβι. Αυτό συνέβη το 1887.

Γύρισα σπίτι και πειθάρχησα σ' αυτές τις οδηγίες για τρεις μήνες, αλλά έφθασα τόσο κοντά στο όρια της απόλυτης πνευματικής κατάπτωσης, όσο δε θα μπορούσα ποτέ να φθάσω. Τότε, χρησιμοποιώντας τα υπολείμματα της νοημοσύνης που μου είχαν απομείνει, και με την βοήθεια ενός συνετού φίλου, πέταξα στους ανέμους την συμβουλή του διάσημου σπεσιαλίστα και ξαναγύρισα στη δουλειά - στην εργασία, στην συνηθισμένη ζωή κάθε ανθρώπου' στην εργασία που είναι χαρά και εξέλιξη και προσφορά, και χωρίς την οποία εξαθλιώνεσαι και γίνεσαι κοινωνικό παράσιτο - και εν τέλει, ξαναβρήκα κάμποση δύναμη.

Όντας, φυσικά, καταχαρούμενη μ' αυτή τη μετά βίας διάσωση, έγραψα την Κίτρινη Ταπετσαρία - διανθισμένη και με προσθήκες, για να πετύχω το ιδεώδες -, και έστειλα ένα αντίγραφο στον γιατρό που κόντεψε να με τρελλάνει. Ποτέ δεν το αναγνώρισε.

Αυτό το μικρό βιβλίο εκτιμάται και από τους ψυχίατρους αλλά και σαν καλό δείγμα ενός είδους λογοτεχνίας. Σύμφωνα με την εμπειρία μου, έσωσε μια γυναίκα από παρόμοια τύχη - τρόμαξε τόσο πολύ την οικογένειά της που την άφησαν να βγει έξω, στην κανονική δραστηριότητα, και να γιατρευτεί.

Αλλά το σπουδαιότερο αποτέλεσμα είναι αυτό: Πολλά χρόνια αργότερα, μου είπαν ότι ο μεγάλος ψυχίατρος είχε ομολογήσει σε φίλους του πως είχε αλλάξει την θεραπευτική αγωγή για την νευρασθένεια, μετά που διάβασε την Κίτρινη Ταπετσαρία.

Το βιβλίο δεν είχε πρόθεση να οδηγήσει ανθρώπους στην παραφροσύνη, αλλά να τους σώσει. Και τα κατάφερε.

(Γιατί έγραψα την Κίτρινη Ταπετσαρία)

Η αιωνιότητα δεν αρχίζει μετά τον θάνατο. Είναι κάτι που συνεχίζεται για πάντα.
*
Όταν κάποιος είναι σίγουρος για το επικείμενο αναπόφευκτο τέλος, το απλούστερο από τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι να επιλέξει έναν γρήγορο και εύκολο τρόπο να τελειώσει τη ζωή του, παρά έναν αργό και φρικτό θάνατο.


Charlotte Perkins Gilman (1860–1935)
Στις 17 Αυγούστου, με υπερβολική δόση χλωροφόρμιου.
Θιασώτις της ευθανασίας, αποφασίζει να πεθάνει "γρήγορα
και ήσυχα" πεπεισμένη ότι δεν μπορεί να αντέξει στην
αγωνία της σοβαρής, για την εποχή της, ασθένειας από την
οποία προσεβλήθη.



Το άρθρο "Γιατί έγραψα την Κίτρινη Ταπετσαρία" δημοσιεύθηκε
τον Οκτώβριο του 1913 στο μηνιαίο περιοδικό "Forerunner" που
εξέδιδε η Σάρλοτ Πέρκινς Γκίλμαν.

(φωτ: britannica.com - 300 women who changed the world)